เมื่อวันที่ 7 มกราคม 2569 กองทัพกอทูเล (KTLA) หนึ่งในกองกำลังติดอาวุธของชาวกะเหรี่ยง ประกาศสถาปนา สาธารณรัฐกอทูเล (Republic of Kawthoolei) เป็นรัฐเอกราชใหม่ แยกตัวออกจากสหภาพเมียนมา ในพื้นที่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศ ท่ามกลางการจับตามองของนานาชาติและความกังวลด้านความมั่นคงในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะประเทศไทยซึ่งมีพื้นที่ชายแดนติดกับดินแดนที่อ้างสิทธิ์

การประกาศดังกล่าวถูกมองว่าเป็นพัฒนาการทางการเมืองและความมั่นคงครั้งสำคัญของอาเซียน เนื่องจากพื้นที่ที่คาดว่าจะกลายเป็นสาธารณรัฐกอทูเลมีหลายจุดติดกับชายแดนไทย ทำให้เกิดความกังวลว่า หากในอนาคตเกิดความขัดแย้งระหว่างสหภาพเมียนมากับสาธารณรัฐกอทูเล อาจส่งผลกระทบโดยตรงต่อพื้นที่ชายแดนของประเทศไทย ทั้งในมิติความมั่นคง เศรษฐกิจ และมนุษยธรรม

โดยสถาบันกอทูเลระบุว่า บุคคลแรกที่บัญญัติคำว่า รัฐกอทูเล คือ พะโด ซอ วิระ จอว์ และผู้ที่นำแนวคิดนี้ไปปฏิบัติคือรัฐบาลรัฐกะเหรี่ยงและผู้นำของสหภาพแห่งชาติกะเหรี่ยง (KNU)

คำว่า กอ หมายถึง ประเทศหรือรัฐ ทู หมายถึง ความชั่วร้าย ความรุนแรง และการกดขี่ ส่วน เล หมายถึง ไม่ หรือศักดิ์สิทธิ์ เมื่อรวมกันแล้ว กอทูเล จึงมีความหมายว่า ดินแดนที่ปราศจากความมืดมิด สื่อถึงรัฐหรือประเทศที่ปลอดจากความชั่วร้ายและการกดขี่

สถาบันกอทูเลระบุเพิ่มเติมว่า กอทูเลเป็นตัวแทนของสันติภาพ ความสามัคคี และเสรีภาพของประชาชนทุกคนในเขตการปกครอง ไม่จำกัดเฉพาะชาวกะเหรี่ยงเท่านั้น แต่รวมถึงกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เดียวกัน โดยยึดหลักความเป็นอยู่ที่ดีของพลเมืองเป็นศูนย์กลาง และมองว่าความอยุติธรรม การกดขี่ ความรุนแรง และการทำลายสันติสุข เป็นสิ่งที่ขัดแย้งกับอุดมการณ์ของกอทูเล

ในปี 1948 หลังเมียนมาได้รับเอกราชจากอังกฤษ พื้นที่ลุ่มน้ำสาละวินและพื้นที่ใกล้เคียงที่มีชาวกะเหรี่ยงอาศัยอยู่ ถูกกำหนดให้เป็น รัฐกะเหรี่ยง อย่างเป็นทางการ ตามมาตรา 180 วรรค 1 ของรัฐธรรมนูญปี 1947

ต่อมา หลังการรัฐประหารของนายพลเนวินในปี 1964 พื้นที่ดังกล่าวถูกเปลี่ยนชื่อเป็น รัฐกอทูเล ก่อนที่ในปี 1974 จะถูกเปลี่ยนกลับมาใช้ชื่อ รัฐกะเหรี่ยง อีกครั้ง ตามมาตรา 30 (ก) ของรัฐธรรมนูญสังคมนิยมปี 1974 บทที่ 3 หมวดโครงสร้างรัฐ และรัฐธรรมนูญปี 2008 ของรัฐบาลทหารก็ยังคงใช้ชื่อรัฐกะเหรี่ยงเช่นเดิม

แม้รัฐธรรมนูญในแต่ละยุคจะมีการเปลี่ยนชื่อเรียกพื้นที่ แต่การบริหารจัดการและการปกครองเกือบทั้งหมด ยังคงอยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐบาลกลางในย่างกุ้งและเนปิดอว์

สำนักข่าวอิรวดี(Irrawaddy) รายงานว่า พรมแดนของพื้นที่ที่ถูกเรียกว่ารัฐกอทูเล ครอบคลุมหลายพื้นที่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของเมียนมา และมีพรมแดนติดกับประเทศไทย ได้แก่ รัฐกะเหรี่ยง ติดต่อกับจังหวัดแม่ฮ่องสอน ตาก และกาญจนบุรี

- รัฐมอญ ติดต่อกับจังหวัดกาญจนบุรี

- ภูมิภาคตะนาวศรี ติดต่อกับจังหวัดกาญจนบุรี ราชบุรี เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร และระนอง

- ภูมิภาคพะโค

- ภูมิภาคอิรวดี

อย่างไรก็ตาม จนถึงขณะนี้ ยังไม่มีการยืนยันอย่างเป็นทางการจากฝ่ายที่ประกาศจัดตั้งสาธารณรัฐกอทูเลว่า พื้นที่การปกครองที่แท้จริงในปัจจุบันครอบคลุมบริเวณใดบ้าง หากเป็นไปตามรายงานเบื้องต้น เท่ากับว่าสาธารณรัฐกอทูเลจะมีพื้นที่ติดกับหลายจังหวัดของประเทศไทย ซึ่งอาจกลายเป็นประเด็นสำคัญที่ไทยและอาเซียนต้องติดตามอย่างใกล้ชิดต่อไป