จากกรณี นักแสดงอารมณ์ดี แดนนี่ ศรีภิญโญ เสียชีวิตกะทันหันในวัย 57 ปี จากไตวายฉับพลัน สร้างความเสียใจให้เพื่อนร่วมวงการและแฟนคลับจำนวนมาก ขณะที่ หมอเจด นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ออกมาโพสต์ให้ความรู้ เตือนภัยเงียบใกล้ตัวที่หลายคนมองข้าม

ล่าสุด 21 เมษายน 2569 เพจเฟซบุ๊ก หมอเจด ได้อธิบายถึงภาวะไตวายฉับพลันว่า เป็นภาวะที่สามารถเกิดขึ้นได้รวดเร็วโดยแทบไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า หลายคนยังใช้ชีวิตปกติ แต่ภายในร่างกายกำลังสะสมความเสี่ยง โดยเฉพาะไต ซึ่งเป็นอวัยวะสำคัญที่มักไม่แสดงอาการจนกว่าจะเข้าสู่ระยะรุนแรง

ไตวายฉับพลัน - ศัตรูที่มาเร็วโดยไม่เตือน

ภาวะนี้สามารถเกิดจากเรื่องใกล้ตัว เช่น การกินยาแก้ปวดต่อเนื่องในกลุ่ม ibuprofen และ naproxen โดยไม่มีแพทย์ดูแล การขาดน้ำจากอาการท้องเสีย อาเจียน หรืออากาศร้อนจัด รวมถึงการติดเชื้อรุนแรงในกระแสเลือด หรือภาวะความดันตกจากอุบัติเหตุ ส่งผลให้เลือดไปเลี้ยงไตไม่พอ จุดสำคัญคือไม่มีสัญญาณชัดก่อน อาการอาจแย่ลงภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน เช่น ปัสสาวะลดลง บวม เหนื่อย หรือซึม และมักมีตัวกระตุ้นชัดเจน

ไตวายเรื้อรัง - น่ากลัวเพราะมาเงียบ

ไตจะค่อย ๆ เสื่อมลงเป็นเวลาหลายปีโดยแทบไม่มีอาการ สาเหตุหลักในคนไทยคือเบาหวานและความดันที่ควบคุมไม่ได้ รวมถึงการใช้ยาแก้ปวดสะสม และยาสมุนไพรหรือยาชุดที่ไม่ปลอดภัย หลายคนรู้ตัวอีกทีก็เข้าสู่ระยะต้องฟอกไตแล้ว

สาเหตุที่คนไทยเจอบ่อยและมักมองข้าม พฤติกรรมใกล้ตัวที่เสี่ยง ได้แก่

- ใช้ยาแก้ปวดต่อเนื่องโดยไม่อยู่ในการดูแลของแพทย์

- ดื่มน้ำน้อยหรือขาดน้ำรุนแรง

- การติดเชื้อที่ปล่อยไว้นาน

- การใช้ยาสมุนไพรหรือยาชุดที่ไม่ปลอดภัย

- ภาวะความดันตกฉับพลันจากอุบัติเหตุหรือเสียเลือด

ส่วนใหญ่มักเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน และไม่แสดงอาการทันที

อาการแบบนี้ = ฉุกเฉิน อย่ารอ

- ปัสสาวะน้อยลงหรือไม่มีเลย

- บวมเร็วที่เท้า ขา หรือใบหน้า

- หอบ เหนื่อย

- ซึม สับสน

หากมีอาการเหล่านี้ควรรีบไปโรงพยาบาลทันที เพราะยิ่งช้า โอกาสฟื้นยิ่งน้อย

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอก

- อ่อนเพลียผิดปกติ

- บวม

- ปัสสาวะผิดปกติ เช่น ฟองเยอะ สีเข้ม หรือมีเลือด

- คลื่นไส้ เบื่ออาหาร

- สมองไม่ปลอดโปร่ง มึนงง

- ตะคริว ปวดขา

- คันตามตัว

หากมีหลายอาการร่วมกันไม่ควรละเลย

ค่าไต eGFR บอกอะไร และระยะไหนต้องระวัง

- มากกว่า 90 = ปกติ

- 60-89 = เริ่มเสื่อม

- 45-59 = เสื่อมปานกลาง

- 30-44 = เสื่อมมาก

- 15-29 = เสื่อมรุนแรง

- ต่ำกว่า 15 = ไตวายระยะสุดท้าย ต้องฟอกไตหรือเปลี่ยนไต

จุดสำคัญคือเมื่อค่าต่ำกว่า 45 จะเริ่มควบคุมได้ยาก นอกจากนี้ยังต้องดูค่า Creatinine และการตรวจปัสสาวะร่วมด้วย

ทั้งนี้ ภาวะไตวายไม่ใช่โรคไกลตัว และไม่ใช่เฉพาะผู้สูงอายุ สิ่งที่อันตรายที่สุดคือการไม่รู้ว่าตัวเองกำลังเสี่ยง การตรวจสุขภาพประจำปี โดยเฉพาะค่าไต จึงเป็นเรื่องสำคัญที่ช่วยให้รู้ทันและป้องกันก่อนเข้าสู่ระยะรุนแรง