ถึงว่า! เผยสาเหตุ เนปาล ปฏิเสธทีมกู้ภัยต่างชาติ ในภัยพิบัติเทือกเขาหิมาลัย อ่านเเล้วเข้าใจเลย

เมื่อวันที่ 31 สิงหาคม 2569 มีรายงานว่า เพจเฟซบุ๊ก China Focus 关注中国 ได้ออกมาเผยเเพร่เรื่องราวเกี่ยวกับเหตุการณ์ภัยพิบัติครั้งใหญ่ในประเทศเนปาล โดยระบุข้อความว่า ทำไมเนปาลจึงปิดประตูไม่รับ ทีมกู้ภัยต่างชาติ ในภัยพิบัติเทือกเขาหิมาลัย เหตุการณ์อุทกภัยฉับพลันและดินโคลนถล่มรุนแรงบริเวณด่านพรมแดนคีรีตง (Gyirong Port) ในเขตราสุวา (Rasuwa) ชายแดนเนปาล-จีน สร้างความเสียหายอย่างมหาศาลและคร่าชีวิตผู้คนไปจำนวนมาก ท่ามกลางเสียงเรียกร้องและความยื่นมือเข้าช่วยเหลือจากนานาประเทศ ทั้งสหรัฐอเมริกา อินเดีย สหราชอาณาจักร ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ แต่รัฐบาลเนปาลกลับทำในสิ่งที่หลายฝ่ายคาดไม่ถึง นั่นคือการประกาศ ไม่รับทีมกู้ภัยค้นหาจากต่างชาติ โดยอนุญาตให้ส่งมาได้เพียงเงินทุนและสิ่งของช่วยเหลือเท่านั้น

การตัดสินใจที่ดูเหมือน ใจดำ ในสายตาโลกภายนอกนี้ หากพิเคราะห์อย่างถี่ถ้วนภายใต้บริบททางกายภาพ ประวัติศาสตร์ และเกมการเมืองระหว่างประเทศ จะพบว่าเนปาลมีเหตุผลทางยุทธศาสตร์ที่จำเป็นต้องปฏิเสธอย่างสิ้นเชิง

บทเรียนราคาแพงจากแผ่นดินไหวปี 2015 เมื่อความช่วยเหลือกลายเป็นภาระ สาเหตุสำคัญประการแรกมาจากประสบการณ์อันเลวร้ายในแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ปี 2015 ซึ่งเนปาลเปิดรับทีมกู้ภัยจากทั่วโลกอย่างไร้ขีดจำกัด ผลลัพธ์ที่ตามมาคือบุคลากรกู้ภัยและกองทัพนักข่าวนับพันคนโถมทะลักเข้าสู่กาฐมาณฑุ ส่งผลให้ท่าอากาศยานนานาชาติที่มีรันเวย์เพียงเส้นเดียวเกิดการแออัดขั้นวิกฤต รันเวย์ชำรุดเสียหายจนเกือบต้องสั่งปิดสนามบิน และขัดขวางภารกิจการบินอพยพผู้ประสบภัย

ยิ่งไปกว่านั้น การทะลักเข้ามาของคนต่างชาติในพื้นที่ภัยพิบัติยังสร้างภาระหนักหน่วงต่อระบบสาธารณูปโภคที่พังทลายอยู่แล้ว เกิดการแย่งชิงทรัพยากรพื้นฐาน เช่น น้ำดื่มบริสุทธิ์และที่พัก ระหว่างเจ้าหน้าที่กู้ภัยต่างชาติกับชาวบ้านในพื้นที่ รวมไปถึงขยะโลจิสติกส์จากสิ่งของบริจาคที่ไม่ตรงความต้องการ เช่น ชุดบิกินี หรือนกพับกระดาษพับนับล้านตัว สิ่งเหล่านี้ทำให้เนปาลตระหนักว่า การเพิ่มจำนวนคนในพื้นที่ภัยพิบัติ ไม่ได้เท่ากับการเพิ่มประสิทธิภาพในการกู้ภัยเสมอไป

ข้อจำกัดทางกายภาพและวิกฤตในพื้นที่แคบ พื้นที่เกิดเหตุในเขตราสุวาเป็นภูมิประเทศแบบหุบเขาสูงชันและแคบ การลำเลียงอุปกรณ์ขนาดใหญ่หรือการบินปฏิบัติการของเฮลิคอปเตอร์กู้ภัยทำได้จำกัดมาก หากปล่อยให้ทีมกู้ภัยจากชาติต่างๆ นำเฮลิคอปเตอร์และยานพาหนะของตนเข้ามาโดยไม่มีเอกภาพในการบัญชาการ ย่อมก่อให้เกิดความแออัด เสี่ยงต่ออุบัติเหตุทางอากาศ และสร้างความสับสนวุ่นวายใน จุดเกิดเหตุมากกว่าการแก้ปัญหา

การควบคุมปฏิบัติการด้วยกำลังทหารและตำรวจเนปาล ร่วมกับการใช้เฮลิคอปเตอร์ขนาดเล็กของท้องถิ่น จึงเป็นทางเลือกที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยที่สุดในเชิงโลจิสติกส์ ความสุ่มเสี่ยงบนพื้นที่ยุทธศาสตร์และเกมการเมืองมหาอำนาจ

เหตุผลลึกซึ้งที่สุดที่เนปาลไม่อาจมองข้ามได้คือ ความละเอียดอ่อนเชิงภูมิรัฐศาสตร์ เขตราสุวาเป็นพื้นที่ชายแดนติดกับทิเบตของจีน ซึ่งเป็นเส้นทางความมั่นคงและการค้าที่สำคัญยิ่ง การเปิดทางให้กองทัพหรือหน่วยกู้ภัยของอินเดีย สหรัฐฯ หรือชาติพันธมิตรตะวันตก บินโดรน อากาศยาน หรือตั้งฐานปฏิบัติการในพื้นที่ชายแดนแห่งนี้ เสี่ยงต่อการละเมิดน่านฟ้าและการรั่วไหลของข้อมูลความมั่นคง ซึ่งอาจจุดชนวนความระหองระแหงระหว่างจีนกับอินเดียทันที

ที่สำคัญ หากเนปาลผ่อนผันอนุญาตให้ประเทศใดประเทศหนึ่ง เช่น เกาหลีใต้ที่พยายามกดดันเพื่อช่วยเหลือพนักงานบริษัท Doosan นำทีมกู้ภัยเข้ามาได้ เนปาลก็จะไม่สามารถปฏิเสธอีกกว่า 30 ประเทศที่มีพลเมืองสูญหายในเหตุการณ์นี้ได้เช่นกัน การเลือกใช้ มาตรฐานเดียวกันทั้งหมด จึงเป็นทางออกทาง diplomacy ที่ปลอดภัยที่สุดในการรักษาความเป็นกลาง

แนวทางใหม่ ปิดประตูรับคน เปิดช่องทางรับสิ่งของ

ในการรับมือภัยพิบัติครั้งนี้ เนปาลได้วางระบบการบริหารจัดการกับนานาชาติอย่างชัดเจน ได้แก่

1. ตั้งสายด่วนและประสานงานข้อมูลผู้สูญหายให้ต่างชาติตลอด 24 ชั่วโมง

2. จัดทำรายการความต้องการสิ่งของกู้ภัย เพื่อให้ต่างชาติส่งมอบตามระบุ

3. รวมศูนย์การรับเงินช่วยเหลือผ่านกองทุนกู้ภัยของนายกรัฐมนตรี (Prime Minister Relief Fund) เพียงช่องทางเดียว

4. สงวนภารกิจค้นหาและกู้ภัยในพื้นที่จริงไว้ให้เป็นหน้าที่ของกองทัพและเจ้าหน้าที่เนปาลเท่านั้น

บทเรียนจากราสุวาในครั้งนี้ จึงไม่ใช่เรื่องของการปฏิเสธน้ำใจจากมิตรประเทศ แต่คือการดึงบทเรียนในอดีตมาปรับใช้ เพื่อให้การกู้ชีวิตเป็นไปอย่างมีระเบียบ และป้องกันไม่ให้ภัยพิบัติทางธรรมชาติกลายสภาพเป็นวิกฤตทางความมั่นคงระหว่างประเทศ