คาดไม่ถึง! เปิดเบื้องหลัง มูลนิธิกระจกเงา กางความจริงเรื่องเงิน ที่หลายคนอาจไม่รู้

เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 นายสมบัติ บุญงามอนงค์ หรือ บก.ลายจุด นักกิจกรรมทางสังคมและการเมืองไทยชื่อดัง และผู้ก่อตั้งมูลนิธิกระจกเงา ได้โพตส์ข้อความเกี่ยวกับเบื้องหลังของการทำมูลนิธิฯ ผ่านบัญชีเฟซบุ๊ก สมบัติ บุญงามอนงค์ โดยระบุว่า ที่มูลนิธิกระจกเงา มีคนทำงาน 2 คน ที่ทำงาน 5 วันต่อสัปดาห์ มาทำงานเช้าถึงเย็นต่อเนื่องกันมาเกือบสิบปี โดยไม่ได้รับค่าตอบแทน ไม่มีประกันสังคม ไม่มีค่ารถ คนแรกเป็นอดีตเจ้าของโรงงานผลิตพรมในต่างประเทศ อีกคนที่บ้านขายเพชร สถานะของพวกเขาคือเป็นอาสาสมัครกิติมศักดิ์ วัวงานที่แท้จริง เพราะคนแรกเก็บขี้แมว ดูแลแมวยี่สิบตัว และมีหน้าที่คัดแยกหนังสือต่างประเทศเพื่อส่งไปทำห้องสมุดในชุมชนที่บังกลาเทศ อีกคนทำครัวเลี้ยงคนทำงานและอาสาสมัครนับร้อยคนในแต่ละวัน

นอกนั้นคนทำงานมูลนิธิฯ ส่วนใหญ่เป็นลูกชาวบ้านทำไร่ ทำสวน บางคนเป็นลูกแม่บ้านทำความสะอาด ลูกหลานข้าราชการเล็กๆ จนท บางคนเป็นคนพิการ ทำงานเลี้ยงดูตนเอง ค่าตอบแทนที่พวกเขาได้รับเป็นแค่เงินเดือนเหมือนคนทำงานอื่น ๆ ทั่วไป กฎหมายแรงงานให้ข้อยกเว้นในเรื่องการจ่ายเงินชดเชยและเงินบำนาญ แปลว่าออกจากงานโดยที่กฎหมายยกเว้นไม่ต้องจ่ายก็ได้

เราคาดหวังว่าปัญหาสังคมที่ซับซ้อนจำนวนมากจะถูกคลี่คลาย มีอาสาสมัครไปช่วยแก้ปัญหา ลางานประจำหรือลาออกมาทำงานมูลนิธิโดยไม่รับค่าตอบแทน ไม่มีรายได้และยังต้องควักเนื้อตัวเองทุกวัน คน ๆ นั้นจะทำได้กี่วันและมีจำนวนจริง ๆ กี่คน ผมไม่เคยได้ยินประเทศไหนตั้งคำถามต่อคนทำงานมูลนิธิต่าง ๆ ว่า มีเงินเดือนหรือเปล่าแบบที่กำลังเกิดขึ้นในประเทศไทย เราตั้งคำถามหมอ ตำรวจ ศาล ว่าเขาได้รับค่าตอบแทนหรือเปล่า

อย่างไรก็ตาม มีองค์กรแห่งหนึ่งที่ทำงานที่ยากและท้าทายมาก ๆ เขามีหน้าที่ไปเช็ดตัวคนป่วย ให้กำลังใจ และออกแบบกิจกรรมช่วงเปลี่ยนผ่านของผู้ป่วยระยะสุดท้ายก่อนที่จะจากโลกนี้ไป เป็นงานที่ใช้ทั้งจิตวิญญาณ และความรู้อย่างถึงที่สุด คนกลุ่มนี้มีชื่อว่า I See You ซึ่งเป็นการรวมตัวกันของกลุ่มอาสาสมัคร ไม่ต้องทำบัญชี ไม่ต้องทำรายงาน ไม่ต้องเช่าออฟฟิศ และเมื่อถูกถามว่าพร้อมรับการสนับสนุนเป็นตัวเงินหรือเปล่า เขาบอกว่าเขาไม่พร้อมรับและยังคิดอยู่ว่าจะไม่รับเงินสนับสนุนในรูปแบบต่าง ๆ

ในสังคมไทยมีมูลนิธิที่ขี้โกง ทำงานไม่มีประสิทธิภาพมีการรั่วไหล หรือทำงานที่ได้ผลน้อย บางองค์กรทำงานได้ดี จนถึงองค์กรที่ทำงานได้ดีเลิศ คุ้มค่าและน่ายกย่อง สิ่งที่สังคมคาดหวังควรเก็บองค์กรที่ทำงานได้ดีมีพัฒนาการจนไปถึงการมีองค์กรที่ทำงานได้เป็นเลิศ คำพูดที่ว่า "ของฟรีไม่มีอยู่ในโลก" นั่นยังคงจริง ต้องมีคนจ่ายสำหรับการแก้ไขปัญหาสังคม

บางคนมีความพร้อมที่จะจ่ายเป็นเวลา ทักษะความรู้ที่มี การทำสิ่งที่คนอื่นไม่ทำแต่อยากให้เกิดขึ้น บางคนใช้ทุนทรัพย์ของตนเอง ขึ้นอยู่กับว่าอยู่ในเงื่อนไขไหน แต่สำคัญขององค์กรไม่แสวงผลกำไรคือ เงินที่ได้มาจากการทำงานไม่ได้ถูกนำไปแบ่งผลกำไร (รายรับ-รายจ่าย = กำไร) ค่าบุคลากรและค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ในการบริหาร และดำเนินการถูกนับเป็นรายจ่าย ไม่ใช่ถูกนับเป็นกำไร เงินคงเหลือจะต้องถูกนำไปขับเคลื่อนสังคมต่อไป

ด้วยแนวทางปฏิบัติเช่นนี้ จึงไม่มีกำไรที่เหลือจากค่าใช้จ่ายแล้วแบ่งจ่ายให้ผู้ถือหุ้นในแบบองค์กรธุรกิจ นี่คือจุดตัดที่แตกต่างเวลาอธิบายว่า มูลนิธิหรือ Non Profit เหมือนหรือต่างยังไงกับองค์กรธุรกิจ คือ ผลกำไรไม่ใช่เป้าหมาย แต่ทุกองค์กรมีค่าใช้จ่าย และต้องหารายได้มาดำเนินการ