วันที่ 18 ก.พ.2569 นพ.อัครฐาน จิตนุยานนท์ รองอธิบดีกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข (สธ.) กล่าวถึงกรณีมีผู้เสียชีวิต โดยสงสัยว่าเกิดจากตัวคุ่น (ริ้นดำ) กัด ความว่า กรมการแพทย์มีความห่วงใยประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มที่ทำงานหรือทำกิจกรรมในพื้นที่ชื้น เช่น ริมน้ำ ป่า ทุ่งนา หรือบริเวณที่มีแมลงชุกชุม ซึ่งอาจพบ ตัวคุ้น หรือ ริ้นดำ เป็นแมลงขนาดเล็กมาก อยู่ในกลุ่ม biting midges / black fly (บางพื้นที่เรียกรวมๆ) กัดแล้ว คันมากกว่ายุง และมักทิ้งรอยชัด

เป็นภาวะการอักเสบของผิวหนังที่เกิดขึ้นภายหลังการสัมผัสสารจากแมลง เช่น น้ำลายหรือพิษของแมลง ร่างกายเกิดปฏิกิริยาตอบสนองทางภูมิคุ้มกัน ส่งผลให้เกิดผื่นแดง ตุ่มนูน บวม คัน หรือปวด พบได้บ่อยบริเวณผิวหนังที่สัมผัสแมลงโดยตรง เช่น ขา แขน หรือบริเวณที่ไม่ได้ปกปิด แนะนำประชาชนควรหลีกเลี่ยงการเกา และหลีกเลี่ยงการใช้สารที่ก่อการระคายเคือง หรือไม่มีหลักฐานทางการแพทย์รองรับ

นพ.วีรวัต อุครานันท์ ผู้อำนวยการสถาบันโรคผิวหนัง กล่าวถึงกลไกการเกิดโรคผื่นอักเสบ จากแมลงกัดต่อย (Insect Bite Reaction) ว่า สารในน้ำลายหรือพิษของแมลงกระตุ้นการหลั่งสารก่อการอักเสบ เช่น histamine และ cytokines ทำให้เกิดอาการตุ่มแดงหรือตุ่มนูนหลายตำแหน่ง อาการคันรุนแรง

บางรายมีอาการแสบหรือปวด อาจพบแผลถลอก สะเก็ด หรือมีน้ำเหลือง การเกาอย่างรุนแรงหรือเกาซ้ำๆ ทำให้ผิวหนัง ถลอก ส่งผลให้เชื้อแบคทีเรียจากผิวหนังสามารถเข้าสู่ชั้นผิวได้ง่ายขึ้น เพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อแทรกซ้อนได้

นอกจากนี้ การอักเสบของผิวหนังร่วมกับการเกาสามารถกระตุ้นการทำงานของเซลล์สร้างเม็ดสี ทำให้เกิดรอยดำหลังการอักเสบ ซึ่งอาจคงอยู่นานหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน แม้ผื่นจะหายแล้วก็ตาม

ด้าน นพ.ทนงเกียรติ เทียนถาวร แพทย์จากสถาบันโรคผิวหนัง กล่าวถึงแนวทางดูแลรักษาหลักว่า การรักษา คือ การลดการอักเสบ ลดอาการคัน และป้องกันการติดเชื้อ ได้แก่ ล้างบริเวณผื่นด้วยน้ำสะอาด ประคบเย็น เพื่อลดบวมและคัน ใช้ยาทาลดการอักเสบกลุ่ม corticosteroids โดยเลือกความแรงตามความรุนแรงของอาการใช้ยาลดอาการแพ้ (antihistamines) ใช้ยาปฏิชีวนะเฉพาะที่ในกรณีที่มีแผลเปิดหรือสงสัยการติอเชื้อ

ในกรณีที่มีการติดเชื้อรุนแรงหรือแพร่กระจาย เช่น บวมแดง ลาม เจ็บมาก มีหนอง หรือมีอาการอักเสบของผิวหนังชั้นลึก อาจจำเป็นต้องพิจารณายาปฏิชีวนะแบบรับประทาน ภายใต้การประเมินและการสั่งยาของแพทย์เท่านั้น เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนและการดื้อยา ไม่ควรใช้ยาปฏิชีวนะรับประทานโดยไม่จำเป็นหรือโดยไม่ได้คำแนะนำจากแพทย์ เนื่องจากผื่นจากแมลงกัดต่อยส่วนใหญ่ ไม่ใช่การติดเชื้อแบคทีเรียตั้งแต่ต้น และการใช้ยาปฏิชีวนะเกินความจำเป็นอาจก่อให้เกิดการดื้อยาได้