เมื่อวันที่ 27 มกราคม 2569 รศ.ดร.วิชัย วิทยาเกียรติเลิศ อาจารย์ประจำสาขาคณิตศาสตร์และสถิติ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) เปิดเผยถึงแนวโน้มราคาทองคำในระยะถัดไปว่า ราคาทองคำยังมีโอกาสได้รับแรงหนุนจากบทบาทการเป็นสินทรัพย์ปลอดภัย (Safe-haven asset) ท่ามกลางความเสี่ยงของเศรษฐกิจโลกที่ยังอยู่ในระดับสูง โดยแรงซื้ออาจมาจากทั้งนักลงทุนและธนาคารกลางของบางประเทศ อย่างไรก็ตาม ราคาทองคำมีแนวโน้มผันผวนมากขึ้น เนื่องจากระดับราคาปัจจุบันอยู่ในจุดสูง และตลาดตอบสนองต่อข่าวสารอย่างรวดเร็ว

รศ.ดร.วิชัย กล่าวถึงกรณีมาตรการกำหนดเพดานการซื้อ - ขายทองคำออนไลน์ของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ว่า มาตรการดังกล่าวช่วยลดผลกระทบจากการแข็งค่าของเงินบาทได้ในระดับหนึ่ง โดยเฉพาะในมิติของการลดความผันผวนรายวัน หรือการเหวี่ยงแรงในช่วงเวลาสั้น ๆ มากกว่าการทำให้ค่าเงินบาทอ่อนค่าลงอย่างถาวรในทันที ทั้งนี้ การซื้อขายทองคำออนไลน์วงเงินสูงไม่ได้เป็นเพียงธุรกรรมทองคำ แต่มีธุรกรรมแลกเปลี่ยนเงินตราระหว่างเงินบาทกับดอลลาร์สหรัฐควบคู่ไปด้วย เมื่อเกิดคำสั่งซื้อขนาดใหญ่มากในเวลาเดียวกัน จะทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนเงินแบบกระจุกตัวในช่วงเวลาสั้น ส่งผลให้ค่าเงินบาทเคลื่อนไหวรุนแรงเกินกว่าที่ปัจจัยพื้นฐาน เช่น การส่งออก การท่องเที่ยว หรือการลงทุนจริง จะอธิบายได้ในวันนั้น

ในเชิงเศรษฐศาสตร์ รศ.ดร.วิชัย อธิบายว่า แรงดังกล่าวสามารถมองเป็นกระแสเงินแฝง หรือธุรกรรมการเงินระยะสั้นที่ยังไม่สะท้อนปัจจัยพื้นฐานทันที ดังนั้น การกำหนดเพดานจึงมีลักษณะคล้ายการตัดยอดคลื่น เพื่อลดการเกิดดีลขนาดใหญ่มากในช่วงเวลาเดียวกัน ช่วยลดแรงกระแทกต่อค่าเงินได้จริง แต่ไม่ใช่เครื่องมือในการเปลี่ยนทิศทางค่าเงินบาท เนื่องจากทิศทางหลักยังขึ้นอยู่กับปัจจัยสำคัญ เช่น อัตราดอกเบี้ยโลก กระแสเงินทุนเคลื่อนย้าย และดุลบัญชีเดินสะพัด

รศ.ดร.วิชัย กล่าวเพิ่มเติมว่า วงเงินเพดานซื้อ - ขายทองคำออนไลน์ที่กำหนดไว้ในระดับ 20 - 100 ล้านบาทต่อวัน หากออกแบบให้มุ่งควบคุมเฉพาะกลุ่มวงเงินสูง จะช่วยลดความผันผวนโดยไม่กระทบผู้ลงทุนรายย่อย อย่างไรก็ตาม หากใช้ตัวเลขเดียวแบบตายตัวเป็นระยะเวลานาน อาจไม่เหมาะสมกับทุกสภาวะตลาด เนื่องจากในบางช่วงที่ตลาดสงบ วงเงินดังกล่าวอาจไม่ถือว่าสูง แต่ในช่วงที่ตลาดตึงตัว วงเงินระดับเดียวกันอาจมากพอที่จะทำให้ค่าเงินผันผวนได้ ดังนั้น ทางเลือกที่เหมาะสมกว่าคือการออกแบบเพดานแบบยืดหยุ่น (Dynamic Cap) โดยหากค่าเงินบาทผันผวนรุนแรง หรือมีปริมาณธุรกรรมทองคำสูงผิดปกติ ควรปรับลดเพดานลงชั่วคราว และเมื่อสถานการณ์กลับสู่ภาวะปกติจึงผ่อนคลายเพดาน เพื่อควบคุมแรงกระแทกได้แม่นยำยิ่งกว่าการใช้เพดานคงที่

นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ยังระบุว่า กลไกการกำกับดูแลควรยึดระบบเป็นหลักมากกว่าการใช้ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ เนื่องจากหากให้อำนาจตัดสินดีลวงเงินสูงโดยไม่มีเกณฑ์ที่ชัดเจน อาจทำให้การบังคับใช้ไม่สม่ำเสมอและถูกตั้งคำถามเรื่องการเลือกปฏิบัติได้ แนวทางเชิงระบบที่สามารถดำเนินการได้จริง ได้แก่ การกำหนดเงื่อนไขหรือ Trigger ที่ชัดเจนเพื่อเข้าสู่การตรวจสอบอัตโนมัติเมื่อเกินวงเงินหรือพบรูปแบบผิดปกติ การรายงานธุรกรรมแบบเกือบเรียลไทม์ การเข้มงวดการยืนยันตัวตนและตรวจสอบที่มาของเงินเฉพาะดีลขนาดใหญ่โดยไม่เพิ่มภาระผู้ลงทุนรายย่อย การมีร่องรอยการตรวจสอบย้อนหลัง (Audit trail) พร้อมเหตุผลในการตัดสินใจทุกครั้ง และการเชื่อมโยงกับระบบป้องกันการฟอกเงิน (AML) ที่มีอยู่แล้ว

โดยสรุป มาตรการเพดานซื้อ - ขายทองคำออนไลน์ไม่จำเป็นต้องเพิ่มโทษอาญาใหม่ แต่ควรมุ่งทำให้กติกา ข้อมูล และระบบตรวจสอบมีความเข้มแข็ง โปร่งใส ลดช่องโหว่การทุจริต และช่วยรักษาเสถียรภาพค่าเงินในระยะยาว รศ.ดร.วิชัย กล่าว