การไหว้เจ้าที่ เป็นการแสดงความเคารพต่อเจ้าที่เจ้าทาง หรือเทพารักษ์ที่ปกป้องดูแลสถานที่นั้น ๆ ซึ่งก็อาจจะมีหลายคนที่สงสัยว่าการ ไหว้เจ้าที่ใช้ธูปกี่ดอกมาดูกัน

เจ้าที่ เป็นวิญญาณบรรพบุรุษ เจ้าของที่ดิน ผู้ล่วงลับที่อาศัยอยู่ในสถานที่นั้น ๆ หรือเจ้าที่เจ้าทางในพื้นที่นั้น ๆ คอยดูแล ปกป้อง และช่วยเหลือผู้อยู่อาศัย โดยศาลเจ้าที่มักมีลักษณะเป็นเรือนไทย ตั้งอยู่บนฐานเสา 4 หรือที่เรียกว่าศาลตายาย

พระภูมิ หรือพระชัยมงคล เป็นเทพารักษ์ประจำสถานที่คอยปกปักรักษา ปกป้องดูแล บ้านเรือน เคหสถาน อาคาร สถานที่ต่าง ๆ คุ้มกันไม่ให้สิ่งที่ไม่ดีเข้ามาในสถานที่นั้ โดยศาลพระภูมิ มักมีลักษณะเป็นวิหาร ตั้งอยู่บนฐานเสาเดียว และยกระดับสูง

การไหว้เจ้าที่ที่เป็น "เจ้าของที่ทาง" หรือ "ตายาย" ที่คุ้มครองดูแลบ้านเรือนของเรา ตามความเชื่อส่วนใหญ่จะใช้ ธูป 5 ดอก พร้อมด้วยเทียน 2 เล่ม และของไหว้ โดยก่อนไหว้ให้ทำความสะอาดศาลก่อนทุกครั้ง และเตรียมของไหว้ให้พร้อม ต่อด้วยการกล่าวบทสวด และลาของไหว้

ทำไมต้อง 5 ดอก? ในทางความเชื่อ ธูป 5 ดอกหมายถึงการบูชาทิศทั้ง 5 (เหนือ, ใต้, ออก, ตก และกลาง) หรือการบูชาธาตุทั้ง 5 เพื่อเป็นการให้เกียรติและขอขมาต่อเจ้าของที่เดิมนั่นเอง

สถานที่/ประเภทการไหว้

เจ้าที่ (ตายาย) จำนวนธูป 5 ดอก ความหมาย บูชาเจ้าของที่ดิน/ทิศทั้ง 5

ศาลพระภูมิ 9 ดอก บูชารุกขเทวดา เสริมสิริมงคล

ไหว้กลางแจ้ง (เจ้าที่ไม่มีศาล) 16 ดอก บูชาสวรรค์ 16 ชั้นฟ้า (การแจ้งบอกกล่าว)

ไหว้บรรพบุรุษ 1 ดอก บูชาผู้ล่วงลับ

ของไหว้เจ้าที่ มีดังนี้

เทียน

ส้ม 4 ผล และผลไม้อื่น เช่น กล้วย หรือผลไม้อื่น ๆ ที่พร้อมทาน

อาหารคาว พร้อมข้าวสวย (เน้นอาหารไทย)

ขนมไทย

หมาก พลู บุหรี หรือยาเส้น

น้ำดื่ม

พวงมาลัย หรือดอกไม้

บทสวดไหว้เจ้าที่

ตั้งนะโม 3 จบ และกล่าว

“อิติสุคโต อะระหังพุทโธ นะโมพุทธายะ ปฐวีคงคา พระภุมมะเทวา ขะมามิหัง”

วิธีไหว้เจ้าที่

จุดธูป และเทียน

ตั้งจิตให้สงบ บอกชื่อ-นามสกุล ของตนเอง

ถวายของไหว้ที่เตรียมไว้

สวดบทสวดไหว้เจ้าที่

กล่าวคำขอขมาและขอพร: "ขอให้เจ้าที่เจ้าทางช่วยคุ้มครองคนในบ้าน ให้อยู่เย็นเป็นสุข เปิดทางทำมาค้าขายรุ่งเรือง"

ปักธูปลงในกะถาง

การลาของไหว้เจ้าที่

ให้รอให้ธูปที่จุดไว้หมดดอกก่อน จึงจะลาของไหว้ได้ โดยให้ตั้งนะโม 3 จบ และกล่าวว่า "เสสังมังคลัง ยาจามิ" จากนั้นให้นำของไหว้ม่รับประทานเพื่อความเป็นสิริมงคล เทคนิคไหว้ให้ "ปัง"

จากประสบการณ์และมุมมองด้านความเชื่อที่ปรับเข้ากับยุคสมัย การไหว้เจ้าที่ไม่ได้อยู่ที่จำนวนธูปเพียงอย่างเดียว แต่ "ใจ" และ "ความสะอาด" สำคัญที่สุด:

ทิศทางสำคัญมาก: หากเป็นการไหว้เจ้าที่กลางแจ้ง ให้หันหน้าเข้าหาตัวอาคารหรือบ้าน เพื่อเป็นการบอกกล่าวว่าเราขออนุญาตอยู่อาศัย

เวลาทอง: ช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดคือ 09.09 น. หรือก่อนเที่ยงวัน เชื่อว่าเป็นช่วงที่พลังงานบวกสูงที่สุด

ของไหว้ห้ามขาด: นอกจากธูป 5 ดอกแล้ว ควรมีน้ำเปล่าสะอาด 1 แก้วเสมอ (เปรียบเสมือนความร่มเย็น) และผลไม้มงคลตามกำลัง