หลายคนยังไม่รู้ วันวิสาขบูชา 2569 ประวัติ ความสำคัญ

วันวิสาขบูชา 2569: วันสำคัญสากลแห่งพุทธธรรม

วันวิสาขบูชา ซึ่งในปีพุทธศักราช 2569 ตรงกับวันที่ 31 พฤษภาคม ถือเป็นวันสำคัญสากลทางพระพุทธศาสนาที่ได้รับการรับรองจากสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ ด้วยเป็นวันที่เกิดเหตุการณ์สำคัญที่สุด 3 ประการในพุทธประวัติ ได้แก่ การประสูติ การตรัสรู้ และการปรินิพพานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งเหตุการณ์ทั้งสามนี้เกิดขึ้นตรงกัน ณ วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 หรือวันเพ็ญแห่งเดือนวิสาขะ แม้จะต่างปีกัน ชาวพุทธจึงเรียกการบูชาในวันนี้ว่า 'วิสาขบูชา' อันหมายถึงการบูชาในวันเพ็ญเดือนวิสาขะ

เหตุการณ์สำคัญทั้งสามประการมีรายละเอียดดังนี้

การประสูติ: เช้าวันศุกร์ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ปีจอ ก่อนพุทธศักราช 80 ปี เจ้าชายสิทธัตถะทรงประสูติ ณ พระราชอุทยานลุมพินีวัน ระหว่างกรุงกบิลพัสดุ์กับเทวทหะ

การตรัสรู้: เช้ามืดวันพุธ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ปีระกา ก่อนพุทธศักราช 45 ปี เจ้าชายสิทธัตถะทรงตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เมื่อมีพระชนมายุ 35 พรรษา ณ ใต้ร่มไม้ศรีมหาโพธิ์ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ซึ่งปัจจุบันคือพุทธคยา รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย

การปรินิพพาน: ภายหลังจากการตรัสรู้และประกาศพระธรรมวินัยเป็นเวลา 45 ปี เมื่อมีพระชนมายุ 80 พรรษา พระองค์เสด็จดับขันธปรินิพพาน เมื่อวันอังคาร ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ปีมะเส็ง ณ สาลวโนทยาน ของมัลลกษัตริย์ เมืองกุสินารา ซึ่งปัจจุบันอยู่ในเมืองกุสีนคระ รัฐอุตตรประเทศ ประเทศอินเดีย

ประวัติวันวิสาขบูชาในประเทศไทย

สำหรับประเทศไทย วันวิสาขบูชาเริ่มขึ้นครั้งแรกในสมัยสุโขทัย โดยสันนิษฐานว่าได้รับอิทธิพลมาจากลังกาเมื่อประมาณ พ.ศ. 420 และแพร่หลายเข้ามาในประเทศไทยเนื่องจากความสัมพันธ์อันใกล้ชิดด้านพระพุทธศาสนากับลังกาในสมัยนั้น มีการบันทึกในหนังสือ 'นางนพมาศ' ว่าเมื่อถึงวันวิสาขบูชา พระเจ้าแผ่นดิน ข้าราชบริพาร และประชาชนชาวสุโขทัย จะร่วมกันประดับตกแต่งพระนครด้วยดอกไม้และจุดประทีปโคมไฟเป็นเวลา 3 วัน 3 คืน เพื่อบูชาพระรัตนตรัย ขณะที่พระมหากษัตริย์และบรมวงศานุวงศ์ทรงศีลและบำเพ็ญพระราชกุศล พร้อมทั้งเสด็จเวียนเทียนรอบพระประธาน ส่วนประชาชนจะรักษาศีล ฟังธรรม ถวายสังฆทาน และทำบุญไถ่ชีวิตสัตว์

อย่างไรก็ตาม หลังสมัยสุโขทัย พิธีวิสาขบูชาได้เลือนหายไปชั่วระยะหนึ่ง เนื่องจากประเทศไทยได้รับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์มากขึ้น จนกระทั่งในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ในปี พ.ศ. 2360 ได้ทรงมีพระราชดำริที่จะฟื้นฟูพิธีวิสาขบูชาขึ้นใหม่ โดยสมเด็จพระสังฆราช (มี) ถวายพระพรให้จัดขึ้นตามแบบอย่างประเพณีเดิมทุกประการ เพื่อให้ประชาชนได้ร่วมกันทำบุญ ซึ่งการรื้อฟื้นครั้งนี้ถือเป็นแบบอย่างปฏิบัติสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน

กิจกรรมวันวิสาขบูชาที่พุทธศาสนิกชนพึงปฏิบัติ

ในวันวิสาขบูชา ชาวพุทธทั่วโลกนิยมจัดพิธีทำบุญใหญ่และกิจกรรมต่างๆ เพื่อบำเพ็ญกุศลระลึกถึงพระพุทธเจ้า ในประเทศไทย พุทธศาสนิกชนนิยมทำบุญตักบาตรในตอนเช้า และตลอดวันจะมีการบำเพ็ญกุศลความดีอื่นๆ อาทิ การตั้งใจรักษาศีล 5 หรือศีล 8 การงดเว้นการทำบาปทั้งปวง การทำบุญถวายสังฆทาน การให้อิสระทาน หรือการปล่อยนกปล่อยปลา รวมถึงการฟังพระธรรมเทศนา

กิจกรรมสำคัญอีกประการหนึ่งคือ 'การเวียนเทียน' ซึ่งนิยมปฏิบัติในช่วงค่ำ โดยพุทธศาสนิกชนจะรวมตัวกันที่วัดเพื่อกล่าวบทสวดมนต์และคำบูชาในวันวิสาขบูชา ซึ่งโดยทั่วไปจะมีการทำวัตรสวดมนต์ก่อนเริ่มพิธีเวียนเทียนอย่างเป็นทางการ โดยมีพระสงฆ์เป็นผู้นำในเวลาประมาณ 20.00 น. บทสวดมนต์ที่นิยมสวดก่อนการเวียนเทียนประกอบด้วย บทบูชาพระรัตนตรัย, บทนมัสการนอบน้อมบูชาพระพุทธเจ้า, บทสรรเสริญพระพุทธคุณ, บทสรรเสริญพระธรรมคุณ และบทสรรเสริญพระสังฆคุณ ทั้งแบบบาลีและทำนองสรภัญญะ

เมื่อสวดมนต์เสร็จสิ้น พุทธศาสนิกชนจะจุดธูปเทียนและถือดอกไม้เป็นเครื่องสักการบูชา จากนั้นจึงเดินเวียนรอบปูชนียสถาน 3 รอบ โดยในขณะที่เดินพึงตั้งจิตให้สงบ พร้อมสวดระลึกถึงพระพุทธคุณด้วยการสวดบท 'อิติปิโส' (รอบที่หนึ่ง) ระลึกถึงพระธรรมคุณด้วยการสวด 'สวากขาโต' (รอบที่สอง) และระลึกถึงพระสังฆคุณด้วยการสวด 'ปะฏิปันโน' (รอบที่สาม) จนกว่าจะเวียนครบ 3 รอบ เมื่อเดินเวียนครบแล้ว ให้นำธูปเทียน ดอกไม้ ไปบูชาตามปูชนียสถาน จึงเป็นอันเสร็จพิธี